Ga direct naar inhoud
Ook de nieuwsbrief van Stelling van Amsterdam ontvangen? Schrijf je in!

Bijzondere schenking voor het Hembrug Museum

26 november 2018
Hembrug dag van architectuur

Het Zaans Museum heeft een bijzondere schenking voor de Hembrugcollectie ontvangen uit handen van de politie Amsterdam-Amstelland. Het betreft een uniek wapen: een Browning M25 dat in 1929 werd geschonken aan de directie van de Artillerie Inrichtingen bij het 250-jarig bestaan. Het wapen werd in 2003 ontvreemd uit de directiekamer en dook recentelijk weer op.

De politie onderzocht de zaak en dankzij tips kwam de Browning M25 eind 2017 boven water. Het wapen is in overleg met het Ministerie van Justitie gelegaliseerd en geschonken aan het Zaans Museum. Het wapen is toegevoegd aan de collectie van het Hembrug Museum op het Hembrugterrein Zaandam, die beheerd wordt door het Zaans Museum.

Conservator Hester Wandel is verheugd over de schenking van dit bijzondere wapen. ‘Het wapen is onderdeel van de lange bedrijfsgeschiedenis van de Artillerie Inrichtingen, en past goed bij het verhaal dat wordt verteld in het Hembrug Museum op het Hembrugterrein. Het hart van de Stelling van Amsterdam. Tevens sluit het mooi aan bij de uitgebreide collectie relatiegeschenken van Zaanse bedrijven in het Zaans Museum, die het verhaal vertellen over de Zaanse industrie.’

De Browning M25 was vanaf 1925 het dienstwapen voor de Nederlandse landsmacht, de Bereden Artillerie en het Korps Politietroepen. Geproduceerd door het Belgissche Fabrique Nationale was het van belang dat de Browning M25 voor het Nederlandse leger hier in Nederland werd onderhouden. Die taak viel ten deel aan de wapen- en munitiefabriek Artillerie Inrichtingen (later Eurometaal) op het Hembrugterrein Zaandam.

Op 22 november 1929, vandaag 89 jaar geleden, bestond de munitiefabriek 250 jaar en schonk de Fabrique Nationale een goud gegraveerde M25 aan de directie. Op de slede staat de inscriptie 1679 22 nov. 1929 en een gouden gekroonde letter W: een subtiele verwijzing naar Koningin Wilhelmina.

Tot 2003 was het pistool het pronkstuk in de vitrinekast in de directiekamer. Tijdens de chaos die ontstond vanwege de gedwongen ontslagen en naderende sluiting van de fabriek werd het ontvreemd uit de directiekamer. Wie de dader was, is niet bekend.

Het Hembrug Museum valt onder het beheer van het Zaans Museum. Samen met het Czaar Peterhuisje vertellen de drie musea het verhaal over de geschiedenis van de Zaanstreek.

naar boven

Begaanbaar deel van een inundatie in de vorm van een hooggelegen terrein, een weg, (spoor)dijk of een waterweg.

Verdedigingswerk dat een acces verdedigt

Onderstel voor een vuurwapen

Ook wel bolwerk. Vijfhoekige uitbouw van waaruit flankerend vuur kan worden gegeven.

Samenvoeging van een aantal stukken geschut in één organisatie.

Door een aarden wal van de vijand afgeschermde weg waarlangs manschappen en materieel konden worden verplaatst.

Het door metselwerk, beton of grondlaag bestand zijn van een gebouw tegen geschutsvuur.

Beschutte plek van waaruit de verdedigers de vijand kunnen bestoken.

Granaat gevuld met hoogexplosieve springstof.

Een (lage) uitbouw in een gracht van waaruit flankerend vuur kan worden gegeven.

Ook wel schotbalksluis. Tijdelijke waterkering, door het stapelen van balken in uitsparingen, om het water van een inundatie tegen te houden.

Militaire oefening

Zijwaarts gericht vuur.Groot flankement: ondersteunend vuur naar de nevenforten. Klein flankement: vuur dat de eigen omgeving van het verdedigingwerk bestrijkt.

Naar de vijand gericht deel van een verdedigingsweg.

Een onderdeel van het leger dat o.a. als taak heeft om tijdelijke en permanente verdedigingswerken te bouwen. De naam is afgeleid van het Franse woord ingenieur.

(houten) Loods waarin artillerie- en geniemateriaal werd opgeslagen.

Verzamelnaam voor vuurmonden.

Flauw aflopend talud dat buiten de fortgracht ligt en dat vanaf de frontwal met vuur kan worden bestreken.

(Betonnen) onderkomen voor manschappen, in de jaren ’30 onder andere toegevoegd aan het oostfront van de Vesting Holland.

Pantserkoepel die tijdens het geven van vuur omhoog wordt geheven om in rust weer te verzinken en onzichtbaar te worden.

Tabel die is aangebracht naast de geschutsopening om de bedieners van het geschut inzicht te geven in afstanden tot de doelen en de daarmee samenhangende geschutshoeken.

Onderwaterzetting waarmee een vijand op afstand wordt gehouden.

Ook wel inlaatsluis. Sluis die is aangelegd met als doel om water in een bepaald gebied in te laten.

Ruimte die tegen vijandelijk vuur is gedekt en die is voorzien van een schietgat waarachter een vuurwapen wordt opgesteld.

Van de vijand afgekeerde zijde van een verdedigingswerk.

In de forten van de Stelling van Amsterdam is het een kazemat aan de keelzijde van een fort waarmee flankerend vuur op het voorterrein van de buurforten wordt gegeven en van waaruit de keelzijde wordt verdedigd.

Wet van januari 1853, waarin beperkingen waren opgenomen met betrekking tot het bouwen in de nabijheid van verdedigingswerken, de zgn. verboden kringen, om een vrij schootsveld te waarborgen.

Lineair stelsel van samenhangende verdedigingwerken.

Batterij die in de onmiddellijke nabijheid van een verdedigingswerk ligt en die taken uitvoert die vallen onder dit verdedigingswerk.

Waterzuiveringsinrichting die de kwaliteit van het drinkwater verbetert door er ijzer aan te onttrekken.

Stelling waarin terugtrekkende troepen kunnen worden opgenomen.

Batterij die achter pantserplaten is opgesteld.

Fort met één of meerdere gepantserde geschutsopstellingen.

Draaibare gepantserde geschutsopstelling.

Geschut voor frontaal vuur over grote afstand, direct gericht op de vijandelijke posities.

Vuur dat er op is gericht om vijandelijke artillerie uit te schakelen

Eenvoudig (tijdelijk) verdedigingswerk met kleine bezetting.

Ondergrondse, bomvrije verbindingsgang.

Laatste toevluchtsplek voor de verdedigers binnen een verdedigingswerk, dat zelfstandig kan worden verdedigd.

Bomvrije bergplaats voor geschut of ander onmisbaar materieel.

Gedeelte van en terrein dat onder vuur kan worden genomen.

Open binnenruimte van een fort.

Grondplan of plattegrond.

Benaming van het verband dat in 1922 ontstond door de samenvoeging van de Nieuwe Hollandse Waterlinie, de Stelling van Amsterdam en het zuidelijk rivierenfront.

Wet van 18 april 1874 waarin de vestingwerken werden bepaald die deel uit gingen maken van de landsverdediging.

Aarden ophoging rond een verdedigingswerk, voorzien van een borstwering.