Ga direct naar inhoud
Ook de nieuwsbrief van Stelling van Amsterdam ontvangen? Schrijf je in!

Kunst in gevangenschap

Wandschilderingen in Fort bij Spijkerboor

Kent u het Fort bij Spijkerboor?  Nog niet? Dan moet u het echt eens bezoeken.
 
Fort bij Spijkerboor is een onderdeel van de Stelling van Amsterdam, gebouwd aan het eind van de 19e eeuw en in 1913 voltooid. Een uniek fort binnen de stelling zowel in formaat alsook in bezienswaardigheid. Het is helemaal bijzonder omdat het één van de zeer weinige plekken op aarde is waar u een werelderfgoed binnen een werelderfgoed kunt bezoeken. Fort bij Spijkerboor is namelijk als onderdeel van de Stelling van Amsterdam, Werelderfgoed van Unesco en het fort ligt in onze prachtige droogmakerij de Beemster, ook werelderfgoed dus.
 
Ik ben zelf gids in het fort en met heel veel plezier leid ik onze gasten rond door dit stukje van de Nederlandse geschiedenis. Maar het meeste plezier beleef ik toch aan onze mooie, unieke wandschilderingen welke in onze grote poterne (ondergrondse bomvrije gang door een fort of vesting) zijn aangebracht door gevangenen welke in het fort waren ondergebracht. In de eerste jaren na de 2e wereldoorlog werden hier o.a ook de ‘politiek incorrecte’ Nederlanders vastgezet. En later ook Indië weigeraars en Indië gestraften. Vooral het verhaal van de Indië weigeraars is een triest stukje in onze geschiedenis waar wij binnenkort ook een kleine tentoonstelling aan zullen weiden, en ik vertel u graag hun verhaal als u het fort bezoekt. Mogelijk komt u zelfs nog een oud gevangene tegen die hier nog regelmatig door onze gangen loopt en u zijn verhaal graag vertelt. Ik ben er zelf nog iedere keer van onder de indruk!
 
Maar eigenlijk wil ik het hebben over onze Fresco’s, de muurschilderingen welke met goedkeuring van de Fortcommandant door de gedetineerden zijn aangebracht. Ikzelf vergelijk onze grote poterne altijd met de bekende ‘Schutters galerij’ in Amsterdam tussen het begijnhof en het Amsterdams Historisch Museum.
De schilderingen zijn van een zeer heldere kleurschakering welke direct opvalt, ook zijn de taferelen zeer herkenbaar. Maar het meest bijzonder is wel onze ‘Kapel’. Door mijn interesse in het bijzonder voor de kunst en geschiedenis van de Russisch orthodoxe kerk ben ik erg geïnteresseerd in de iconografie maar uiteraard ook in religieuze wandschilderingen en/of mozaïeken. En ik kan u met een gerust hart en vol trots vertellen dat wij in het fort een unieke schildering koesteren welke u nergens anders kunt aanschouwen. Ik kan u wel verklappen dat het om een afbeelding van het laatste avondmaal gaat, maar wel één met een unieke bezetting welke ik u graag persoonlijk zal toelichten. Ik ben er zeker van dat de Paus ons fort wil sluiten als hij deze schildering ziet, dus alstublieft niet verder vertellen hoor. Maar het is zeker de moeite waard om het te bekijken.
 
Ons fort heeft ook als enige nog een geheel in tact zijnde dubbelloops snelvuur kanon van 105 mm welke u onder begeleiding van een gids kunt bezoeken.
Kortom een plek om eens rustig wat kunst in gevangenschap te bezichtigen (waaronder ook voorwerpen welke door verschillende gevangenen zijn gemaakt, maar ook om u eens te verdiepen in de donkere periode van de Indië weigeraars of eens meer te horen over de  Inundatie (het onder water zetten van stukken land) of gewoon eens te zien hoe nou die stelling van Amsterdam er uit zag en waar het voor diende.
Wij staan met een groep enthousiaste gidsen klaar om u alles te vertellen over dit stukje geschiedenis van Nederland. En ikzelf ervaar toch weer iedere keer met heel veel plezier de Ahhhhh’s en Ohhhhh’s als ik met een groep rondloop.
Wilt u meer verhalen horen over ons fort of over de mensen die er verbleven of zelfs over de invloed van het fort op het dorp de Rijp en zijn omgeving, kom dan eens langs. De koffie staat klaar.
Als u wilt weten wanneer u naar de mooie schilderingen kunt komen kijken, kijk dan even op de webstite  www.fortspijkerboor.nl of op de site van Natuurmonumenten www.natuurmonumenten.nl/content/fort-bij-spijkerboor-0
Cor Kornman

Geüpload 21-01-2011

Kijk bij de veelgestelde vragen of maak een keuze hieronder.

U kunt nog 250 karakters intypen
naar boven

Begaanbaar deel van een inundatie in de vorm van een hooggelegen terrein, een weg, (spoor)dijk of een waterweg.

Verdedigingswerk dat een acces verdedigt

Onderstel voor een vuurwapen

Ook wel bolwerk. Vijfhoekige uitbouw van waaruit flankerend vuur kan worden gegeven.

Samenvoeging van een aantal stukken geschut in één organisatie.

Door een aarden wal van de vijand afgeschermde weg waarlangs manschappen en materieel konden worden verplaatst.

Het door metselwerk, beton of grondlaag bestand zijn van een gebouw tegen geschutsvuur.

Beschutte plek van waaruit de verdedigers de vijand kunnen bestoken.

Granaat gevuld met hoogexplosieve springstof.

Een (lage) uitbouw in een gracht van waaruit flankerend vuur kan worden gegeven.

Ook wel schotbalksluis. Tijdelijke waterkering, door het stapelen van balken in uitsparingen, om het water van een inundatie tegen te houden.

Militaire oefening

Zijwaarts gericht vuur.Groot flankement: ondersteunend vuur naar de nevenforten. Klein flankement: vuur dat de eigen omgeving van het verdedigingwerk bestrijkt.

Naar de vijand gericht deel van een verdedigingsweg.

Een onderdeel van het leger dat o.a. als taak heeft om tijdelijke en permanente verdedigingswerken te bouwen. De naam is afgeleid van het Franse woord ingenieur.

(houten) Loods waarin artillerie- en geniemateriaal werd opgeslagen.

Verzamelnaam voor vuurmonden.

Flauw aflopend talud dat buiten de fortgracht ligt en dat vanaf de frontwal met vuur kan worden bestreken.

(Betonnen) onderkomen voor manschappen, in de jaren ’30 onder andere toegevoegd aan het oostfront van de Vesting Holland.

Pantserkoepel die tijdens het geven van vuur omhoog wordt geheven om in rust weer te verzinken en onzichtbaar te worden.

Tabel die is aangebracht naast de geschutsopening om de bedieners van het geschut inzicht te geven in afstanden tot de doelen en de daarmee samenhangende geschutshoeken.

Onderwaterzetting waarmee een vijand op afstand wordt gehouden.

Ook wel inlaatsluis. Sluis die is aangelegd met als doel om water in een bepaald gebied in te laten.

Ruimte die tegen vijandelijk vuur is gedekt en die is voorzien van een schietgat waarachter een vuurwapen wordt opgesteld.

Van de vijand afgekeerde zijde van een verdedigingswerk.

In de forten van de Stelling van Amsterdam is het een kazemat aan de keelzijde van een fort waarmee flankerend vuur op het voorterrein van de buurforten wordt gegeven en van waaruit de keelzijde wordt verdedigd.

Wet van januari 1853, waarin beperkingen waren opgenomen met betrekking tot het bouwen in de nabijheid van verdedigingswerken, de zgn. verboden kringen, om een vrij schootsveld te waarborgen.

Lineair stelsel van samenhangende verdedigingwerken.

Batterij die in de onmiddellijke nabijheid van een verdedigingswerk ligt en die taken uitvoert die vallen onder dit verdedigingswerk.

Waterzuiveringsinrichting die de kwaliteit van het drinkwater verbetert door er ijzer aan te onttrekken.

Stelling waarin terugtrekkende troepen kunnen worden opgenomen.

Batterij die achter pantserplaten is opgesteld.

Fort met één of meerdere gepantserde geschutsopstellingen.

Draaibare gepantserde geschutsopstelling.

Geschut voor frontaal vuur over grote afstand, direct gericht op de vijandelijke posities.

Vuur dat er op is gericht om vijandelijke artillerie uit te schakelen

Eenvoudig (tijdelijk) verdedigingswerk met kleine bezetting.

Ondergrondse, bomvrije verbindingsgang.

Laatste toevluchtsplek voor de verdedigers binnen een verdedigingswerk, dat zelfstandig kan worden verdedigd.

Bomvrije bergplaats voor geschut of ander onmisbaar materieel.

Gedeelte van en terrein dat onder vuur kan worden genomen.

Open binnenruimte van een fort.

Grondplan of plattegrond.

Benaming van het verband dat in 1922 ontstond door de samenvoeging van de Nieuwe Hollandse Waterlinie, de Stelling van Amsterdam en het zuidelijk rivierenfront.

Wet van 18 april 1874 waarin de vestingwerken werden bepaald die deel uit gingen maken van de landsverdediging.

Aarden ophoging rond een verdedigingswerk, voorzien van een borstwering.